EASTTURKISTANGOVERNMENTINEXILE.us EASTTURKISTAN-GOV.org The Official Web Sites of the Governmenti in Exile of East Turkistan Republic
Mail: P. O. Box 3472 Oakton, VA 22124, U.S.A. E-mail: info@eastturkistangovernmentinexile.us hokumet@eastturkistangovernmentinexile.us Phone: 571-344-3886
XITAYNING DEMOKRATIYILISHISHI WE SHERQIY TURKISTANNING MUSTEQILLIQI Exmetjan Osman
2007/03/04
Xitay demokratchilirining tor betlirige qarighanda, Xitay demokratik herikiti bilen Uyghur xelqining meniwiy anisi, “Uyghur milliy herikiti”ning rehbiri Rabiye xanim bashchiliqidiki Dunya Uyghur Qurultiyi teshkilati Xitay dolitining demokratiyilishishi uchun ortaq heriket elip berishqa deslepki qedemde birleshkendek qilidu. Meningche, bu siyasiy hadise korunushte normal bir ehwaldek qilsimu, tegi-tektidin elip eytqanda yenila Xitay xelqining menpe’eti uchun paydiliq, Sherqiy Turkistan xelqining menpe’eti uchun paydisiz urunushtin ibaret. Bundaq deyishimning sewebi shuki, Xitay demokratchilirining tor betide eskertilishiche, Xitay we Uyghurdin ibaret ikki millet birlikte Xitay dolitining demokratiyilishishi uchun kuresh qilarmish. Peqet Xitay dolitining demokratiyilishishi uchunla!
Bu shuni yene bir qetim ispatlayduki, Sherqiy Turkistan xelqi heqiqetenmu aq kongul xelq. Demisimu, ular ozlirining siyasiy mesilisini bir yaqqa qayrip qoyup, bashqa xelqlerning siyasiy mesililiri uchun kuresh qilalaydu. Eslide, gepimizning obekti bolghan bu deslepki qedemdiki “Xitay-Uyghur birliksepi” peqet Xitay dolitining demokratiyilishishi uchunla emes, uning bilen birge yene Sherqiy Turkistanning milliy musteqilliqi uchunmu birlikte kuresh qilishni ozlirining shu’ari qilishi kerek idi. Ejeba, Sherqiy Turkistanliqlar Xitaylarning demokratiyilishishige kongul bolidikenu, nemishqa Xitaylar Sherqiy Turkistanning milliy musteqilliqigha kongul bolmisun?! “Birliksep” degen mana mushundaq bolmamdu? Boptu, Sherqiy Turkistanning milliy musteqilliqi deyelmisun, hech bolmighanda Uyghur xelqining oz teghdirini ozi belgilesh heqqi deyeleydighandu? Xitaylar bilen Uyghurlar, ozlirining siyasiy teghdiri nuqtineziridin qarighanda, bir-biri bilen perqliq ayrim-ayrim ikki xelqtur, shundaq iken, bu ikki xelqqe wekillik qilghuchi siyasiy teshkilatlarning meqset ortaqliqi yenila shu ikki xelqning ortaq menpe’etini asas qilmisa, undaqta bu ortaqliqni neme deguluk? Xitay dolitining demokratiyilishishi qanchilik muhim bolsa, bu dolet mustemlike qilghan Sherqiy Turkistan dolitining eslige kelishimu shunchilik muhimdur.
Meni heyran qaldurghan nerse shuki, Sherqiy Turkistan xelqining birdin-bir qanuniy wekili bolghan DUQ mezkur “ortaqliq”ta ozi wekillik qiliwatqan bichare xelqning qaysi telipini otturigha qoyalidi?! Demokratiyinimu? Lekin, oz teghdirini ozi belgiliyelmigen Uyghur xelqi qandaqlarche demokratiyilishelisun? Bundaq qilish bir qulni ghojangdek oyla degenlik bolmay neme! Qulning putun oylaydighini ozining azatliqi, erkinlikidinla ibaret bolup, ghojisidek demokratiye weyaki kishilik hoquqqa oxshash nersilerni hazir oylighidek waqti we madari yoq. Qulning bundaq pisxikisini chushenmeydighan wekilni peqetla ikki xil supetleshke bolidu: Biri meqsetni chushenmeslik, yene biri meqsetni qesten burmilash. Qeni, oylap baqayli, wekillik qilghuchi (DUQ) wekillik qilin’ghuchi (Uyghur xelqi)ning meqset-teliwini chushenmise weyaki uni qesten burmilisa, bu atalmish wekilning qanuniyliqida gep barmu-yoq?!
Yene kelip, bundaq “ortaqliq”ta, Sherqiy Turkistan milliy musteqilliqi weyaki Uyghur xelqining oz teghdirini ozi belgilesh heqqi degen shertimizni otturigha tashlimay turup, Xitayning demokratiyilishishini siyasiy nishanlirimizning biri qiliwalsaq, u chaghda meyli manga oxshash Uyghur kuzetkuchiliri bolsun yaki chet’ellik kuzetkuchiler bolsun, mundaq bir eqliy yekun’ge erishidu: Demek, Uyghur xelqimu Xitay dolitidiki milletlerning biri iken, Xitay bilen Uyghurlarning siyasiy teghdiri bir iken! Mushundaq xata yekunning aldini elish uchun, DUQ mezkur “ortaqliq”qa Uyghur xelqining siyasiy teliwini eniq kirguzushke mejbur, yaki bolmisa, bizge paydisiz bundaq “ortaqliq”tin chekin’genlikini resmiy jakarlishi kerek. Shuni esimizde ching tutishimiz kerekki, Amerika Qoshma Shitatliri Xitay dolitining demokratiyilishishi uchun kuresh qilsa, u ozining qimmet qarishi uchun shundaq qilidu, biz Sherqiy Turkistanliqlarchu? Bizning Xitay dolitining demokratiyilishishi uchun kuresh qilishimizdiki meqset – ozimizning milliy azatliq, erkinliktin ibaret qimmet qarishimiz uchundur. Anti-demokratchi Xitaylar etirap qilmighan milliy musteqilliq heqqimizni (yaki oz teghdirimizni ozimiz belgileydighan heqqimizni) demokratchi Xitaylar teripidin etirap qildurush uchundur.
Bizning Xitay demokratchiliri bilen ortaq shu’arimiz eslide mundaq bolishi kerek:
“Xitayning demokratiyilishishi we bu dolet mustemlike qilghan Sherqiy Turkistan doliti xelqining oz teghdirini ozi belgilishi uchun birlikte kuresh qilayli!”. Mana bu, Uyghur xelqi qobul qilalaydighan eqelliy lahiye.
EY, SHERQIY TURKISTAN TERORCHILIRI! Exmetjan Osman
2007/03/1
Mening perizimche, dunyada oz wetinining namini atashqa jur’et qilalmaydighan, oz wetinining nami toghrisida bir-birige oxshashmighan shexsi kozqarash we ixtilaplirini bimalal bayan qilalaydighan, oz wetinining namini turluk shekilde ataydighan birdin-bir xelq -- Uyghurlar bolsa kerek. Elwette, weten ichidiki xelqimizning oz wetinining namini ashkara atash heqqi Xitay mustemlikichil hakimiyiti teripidin musadire qilin’ghan bolup, uning ornigha atalmish hakimiyet teripidin bekitilgen “Xinjiang” degen bu yat isim heqqaniyetsizlik bilen hokum surmekte. Lekin, weten sirtidiki Uyghurlar neme uchun oz wetinining “Sherqiy Turkistan” degen bu namini atashqa jur’et qilalmaydu?!
Meningche, buning heqiqiy sewebi – Xitay mustemlikichil hakimiyitining wetinimizning nami bolghan “Sherqiy Turkistan” degen bu atalghuni siyasiy uqumgha ige bir soz yeni melum bir doletning atilishi dep sherhilishide. Shunga, Beijing hokumiti Xelqara Jemiyettin atalmish “Xingjing”ni “Sherqiy Turkistan” dep atimasliqni telep qilidu shundaqla bundaq atashning Jongxua Xelq Jumhuriyitining bir dolet supitidiki igilik hoquqigha dexli-teruz yetkuzgenlik, zimin putunlikige hormet qilmighanliq, ichki ishlirigha arilashqanliq bolidighanliqini tekitleydu. Yene bir tereptin, meshhur 11-sentebir terorluq weqesidin keyin, Beijing hokumiti “Sherqiy Turkistan” degen bu atalghuni “xelqara terorizm” uqumigha baghlap, atalmish “Sherqiy Turkistan Terorchiliri” sepsetisini koturup chiqti. Bu sepsete towendikidek ikki turluk siyasiy netijini emelge ashurishni meqset qilghan:
1-Sherqiy Turkistan milliy musteqilliq herikitini “Xelqara Terorizim”ning bir terkiwi qismi suqitide dunyagha elan qilish arqiliq, Xelqara Jemiyetning mezkur heriketni qollap qelishidek ehtimalliqning aldini elish we anga qarita qanuniy asas oydurup chiqish.
2-Weten ichi we sirtidiki Uyghurlargha qarita pisxik urush elip berip, ularning yoshurun engida “Sherqiy Turkistan” degen atalghu bilen “Terorizm” degen uqumni arilashturush arqiliq, Uyghur siyasiy engida qalaymiqanchiliq hasil qilish bilen birge Uyghurlarning pisxik dunyasida “Sherqiy Turkistan” degen bu sozge nisbeten bir xil selbiy sezgurluk we ehtiyatchanliq tuyghusini muqimlashturush.
Emdi, Xitay mustemlikichil hakimiyiti emelge ashurmaqchi bolghan bu ikki turluk siyasiy netijing emililishish ehwalini kuzitip baqayli:
90-yillarning axiri Amerika parlamentining meblegh ajritishi bilen qurulghan “Erkin Asiya Radiyosi”ning Uyghurche bolumi wetinimizning nami “Sherqiy Turkistan”ni, yuqurining besimi tupeylidin, “Uyghur diyari” yaki “Uyghur eli” dep qollinishqa mejbur boldi. 2002-yili, Amerika Qoshma Shitatliri bilen Birleshken Doletler Teshkilati “Sherqiy Turkistan Islam Herikiti”ni ozlirining “Terorizm Tizimliki”ge kirguzdi. Bu kutulmigen hadise tupeylidin, Xelqara Jemiyette bir putun Sherqiy Turkistan milliy musteqilliq herikitige nisbeten bir xil ehtiyatchan keypiyat shekillendi. Shuning bilen, gherp doletlirini asas qilghan dunya elliri, bolupmu xelqara kishilik hoquq teshkilatliri we dunyadiki nopuzluq hokumetsiz teshkilatlar Uyghurlargha bolghan diqqitini peqetla ularning kishilik hoquq mesilisigila merkezleshturup, Uyghur xelqining siyasiy mesilisige ehmiyet bermidi yaki uningdin ozlirini tartti. Bu yilning beshida, Yawropa parlamenti kishilik hoquq komititining melum bir ezasi hetta Dunya Uyghur Qurultiyigha oxshash Uyghur teshkilatliri bilen Uyghur xelqining meniwiy anisi Rabiye Qadir xanimni “Xeqara Terorizm”gha baghlash uchun mezkur parlamentta siyasiy herket qozghashqa urundi.
Uyghurlarchu?… 2004-yili, Germaniyede “Dunya Uyghur Qurultiyi” quruldi. Bu qurultay 1992-yili Turkiyede echilghan 1-nowetlik “Sherqiy Turkistan Milliy Qurultiyi” we 1999-yili Germaniyede echilghan 2-nowetlik “Sherqiy Turkistan (Uyghuristan) milliy qurultiyi”ning 3-nowetlik qurultiyimu yaki musteqqil bir teshkilatmu bunisi eniq emes idi. Lekin, eniq bolghini “Sherqiy Turkistan” degen soz “Uyghur” degen sozge almashti. Sherqiy Turkistan milliy musteqqilliq herikitidiki bu tarixiy ozgurush hazirghiche dawam qiliwatqan bir xil en’enini yaratti, u bolsimu: “Uyghur” degen bir xelqning nami “Sherqiy Turkistan” degen bir dolet namining ornini igellishidur! Shuning bilen, arqa-arqidin qurulghan Uyghur teshkilatliri ozlirining namida “Sherqiy Turkistan”ning ornigha “Uyghur”ni ishletti. Hettaki, bir esirdin artuq siyasiy tariximizdin buyan dawamliship keliwatqan “Sherqiy Turkistan milliy herikiti” degen atalghu “Uyghur milliy herikiti” degen atalghugha, “Sherqiy Turkistan dawasi” “Uyghur dawasi”gha ozgerdi. 2005-yili, Sherqiy Turkistandiki Xitay mustemlikichil hakimiyiti turmisidin Amerikigha surgun qilin’ghan meniwiy animiz Rabiye Qadir xanimmu ozi qurghan teshkilatning namigha “Sherqiy Turkistan” emes “Uyghur”ni ishletti (Xelqara UYGHUR Kishilik Hoquq we Demokratiye Fondi) shundaqla bu tarixiy Sherqiy Turkistanchimiz “Uyghur milliy herikitining lederi” dep supetlendi, Sherqiy Turkistan milliy herikitining emes!!!
Shuninggha alahide diqqet qilishimiz kerekki, atalmish “Uyghur mesilisi” yaki “Uyghur dawasi” hergizmu Sherqiy Turkistan mesilisi yaki dawasi degenlik emes. “Sherqiy Turkistan mesilisi” – Xitay mustemlikichiliri teripidin mustemlike qilin’ghan Sherqiy Turkistan dolitining siyasiy mesilisidur. Emma, “Uyghur mesilisi” (yaki dawasi) hergizmu bu uqumni ipadilimeydu. Meningche, atalmish “Uyghur mesilisi” yaki “Uyghur milliy herikiti” degen’ge oxshash atalghularni yaratquchilar Uyghur xelqining istimekchi bolghini kishilik hoquqtin ibaret demekchi bolsa kerek. Heqiqetenmu, Uyghur xelqi ozlirining depsende qiliniwatqan kishilik hoquqlirini telep qilidu, biraq, bu ularning milliy mesilisi emes, ularning milliy mesilisi – mustemlike Sherqiy Turkistanning qayta musteqqilliq mesilisidur, hergizmu kishilik hoquq mesilisi emes!
Yaki, bizning bundaq Uyghurlirimiz we teshkilatlirimiz “Sherqiy Turkistan”, “musteqqilliq”… degen sozlerning heqiqetenmu “terorizm” bilen munasiwiti bar dep oylamdighandu?! Yaki bolmisa, ularmu Jongxua Xelq Jumhuriyitining bir dolet supitidiki igilik hoquqigha dexli-teruz yetkuzmeslikni, zimin putunlikige hormet qilishni, ichki ishlirigha arilashmasliqni xalamdighandu?! Ozliri towlawatqan kishilik hoquq shu’arida bir xelqning oz teghdirini ozi belgilesh heqqi deydighan xelqaraliq qanunning barlighini, mezkur qanunning oz teghdirini ozi belgilimekchi bolghan xelqning mustemlikichiliktin qutulup, ozlirining milliy musteqqillighini qayta qolgha kelturishini, bu yolda hettaki qorlalliq kuresh qilishqimu heqliq ikenlikini mu’eyyenleshturidighanliqini ular bilmemdikine?! Shundaq iken, neme uchun yene “Sherqi Turkistan”, “Sherqiy Turkistan musteqqilliqi” degen soz ibarilerni Xelqara Jemiyet aldida ashkara elan qilishtin ensirishidu?!
Demek, Uyghurlar oz wetinining “Sherqiy Turkistan” degen bu namini atashqa jur’et qilalmaydu. Chunki, bu nam, xuddi Xitay mustemlikichil hakimiyiti eytqandek siyasiy namdur, Sherqiy Turkistan xelqining otken esirde arqa-arqidin ikki qetim eslige kelturgen mubarek dolitining namidur. Eger, biz Sherqiy Turkistanliqlar weninimizning, dolitimizning bu muqeddes namini ozimizning aldida, Xitay mustemlikichil hakimiyiti aldida, Xelqara Jemiyet aldida dalilliq bilen eskertelmisek, hemde ozimiz qurghan teshkilatlirimizning isimlirida, siyasiy programmilirimizda, yazmilirimizda, shu’arlirimizda zikri qilip turmisaq, “Sherqiy Turkistan” degen bu uqum hettaki tarixning yadikarliqliridinmu orun alalmaydu, shundaqla, Sherqiy Turkistanliqlar putunley Jongguoluqlargha aylinip ketidu, yaki hech bolmighanda, Jongguoning heqiqiy bir az sanliq milliti supitide Xitaylarlar bilen birlikte oxshash bir teghdirni yashaydu.
Sozumning axirida, shuni eskertip otmekchimenki, Yehudilar Tarixta tunji dolitini miladidin burunqi 1250-yili qurghan bolup, nami Isra’iliye idi. Miladidin burun 586-yili Babil dolitining xaqani Nebuxez Nassarning qolida Isra’iliye doliti ghulighandin tartip taki miladiye 1947-yilghiche, Yehudilar wetensiz yashidi. Biraq, ular 1947-yili milliy dolitini qayta qurganda, namini yenila Isra’iliye dep atidi. Qaranglar, “Yehudistan”mu emes, “Yehudiye”mu emes, belki Isra’iliye!!! Chunki, ular ozlirining ghulighan dolitini texminen 2500 yildin keyin qayta eslige kelturdi. Biz Uyghurlarchu?! Axirqi qetim ghulighinigha emdila 60 yil bolghan dolitimiz Sherqiy Turkistanning namini atashqa jur’et qilalmaywatimiz, jur’et qilalighanlirimiz “Uyghuristan”, “Uyghuriye” degendek birnemelerni dep joyluymiz texi, xuddi siyasiy tariximizda shundaq isimlardiki doletlirimiz qurulup baqqandek!
Ey, Uyghurlar… Ey, atalmish Sherqiy Turkistan terorchiliri! Silerningmu “terorizm” uqumigha beridighan ozenglargha xas tebiringlar yoqmu?! Sherqiy Turkistan degen Milliy dolitinglarni ghulatqan, wetininglarni mustemlike qilghan, silerni siyasiy, iqtisadiy, ijtima’iy we medeniy mewjutluqqa ige bir putun xelq supitide yoq qilish uchun Xelqara Qanunlar chekligen wehshiy wastilerni ishlitishtin yaltaymighan Xitay mustemlikichil hakimiyiti eslide terorist emesmu?!
